Menu
Ik zou graag teruggaan in de tijd
Judith Hermann
Omschrijving
In Ik zou graag teruggaan in de tijd treedt Judith Hermann in de voetsporen van haar grootvader en reist naar het Poolse Radom, waar hij tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de SS gestationeerd was. Zijn lang ontkende geschiedenis wordt onderdeel van haar schrijven daar, en ze probeert ondertussen via telefoontjes haar moeder over te halen wat meer te vertellen dan het weinige dat zij in al die jaren over Judiths grootvader heeft losgelaten. Vanuit Polen reist ze door naar haar zus in Napels, die archeologe is en zich vooral op haar gemak voelt bij het opgraven van objecten van écht lang geleden, dingen die niet haarzelf en haar familieafkomst betreffen. Ook bij haar stuit Hermann op weerstand als ze het onderwerp ter sprake brengt.
Hermann probeert in wonderschoon proza grip te krijgen op de herinneringen en het vergeten van de volgende generaties, de ‘Leerstellen’ of lege plekken in ieder van ons en in onze samenleving. Even magisch als magnetisch vertelt ze hoe kwetsbaar we ons in ons leven nestelen – en laat tegelijkertijd zien welke schoonheid daarin verborgen kan liggen.
Reacties op dit boek
Wat ze heel goed beschrijft, is de sprakeloosheid in dit gezin, grandioos vormgegeven.’
‘Ik zou graag teruggaan in de tijd hoort niet thuis op de plank met hedendaagse geschiedenis, waar sommige vernietigende recensenten het graag zouden zien staan; het past beter naast Karolina Kuszyk of Olga Tokarczuk, omdat het zich verdiept in de aanwezige, maar niet volledig te doorgronden zaken die in elke familie bestaan.’
‘Wat deze tekst van binnenuit bij elkaar houdt, is haar krachtige, magnetiserende taal, waarmee ze vertelt over de leegtes in het leven.’
‘Echt een literair hoogtepunt. (...) Een waanzinnig slim, genuanceerd en ambivalent verhaal over het zwijgen binnen het gezin.’
‘Hermanns kenmerkende minimalistische stijl kwam niet eerder zo scherp naar voren als in dit ingetogen meesterwerk van het onuitgesprokene.’
‘Kent u Judith Hermann niet? Daar moet snel verandering in komen, want ze begint uit te groeien tot een van de beste schrijvers van Duitsland.'
Leesfragment
De herinneringen van mijn bijna tachtig jaar oude moeder aan haar vader zijn tegenstrijdig en warrig, zijn altijd al tegenstrijdig en warrig geweest. Die warrigheid en tegenstrijdigheid hebben niets met haar leeftijd te maken. Mijn moeder heeft haar vader, mijn opa, niet echt gekend – zo zegt ze het: niet echt – en haar broers hebben hem net zomin gekend. Hij verliet het gezin toen mijn moeder jong was, hij overleed voordat ik werd geboren. Het is niet zo dat ze niet over haar vader wil praten, maar ze weet niet wat ze moet zeggen, en wat ze denkt houdt ze voor zich. Ze censureert zichzelf, haar broers doen precies hetzelfde. Het SS-verleden van mijn opa is een algemeen bekend geheim, het bestaat en wordt tegelijkertijd ontkend. Mijn opa was een overtuigd nationaalsocialist, bovendien lid van de Waffen-SS, de tatoeage is een aanduiding van het lidmaatschap en een verwijzing naar zijn bloedgroep, en kennelijk had hij na de oorlog geen aanleiding om afstand te doen van de tatoeage, deze te laten verwijderen. Er zijn mensen geweest die in hun eigen linkerarm schoten, mijn opa heeft dat niet gedaan. Hij nam het lichtblauwe merkteken twintig jaar na het einde van de oorlog mee in zijn graf.
Brief van de uitgever
Judith Hermann schrijft zo kristalhelder dat het een onmogelijke opgave is iets over haar meest recente boek te zeggen dat niet meteen onzorgvuldig overkomt. Waaróver ze zo helder kan schrijven, is voor gewone stervelingen namelijk amper in woorden te vangen en al helemaal niet de juiste: herinneringen. De onbetrouwbaarheid en onvolledigheid ervan, de onwilligheid van de drager ervan om ze te benoemen.
De ‘Leerstellen’, de lege plekken die haar moeders herinneringen tekenen, krijgen betekenis als Judith begint te beseffen dat haar moeder in ontkenning was over haar vader – en dus over hem zweeg – omdat ze niet om hem kon rouwen, hij was immers dader. Maar ook bij haar jongere zus in Napels, wier geheugen uitstekend is, stuit ze op beleefde, gewiekste weerstand bij wat dieper graven naar waar zij tweeën vandaan komen.
Met jaloersmakende subtiliteit en helderheid schrijven over ongrijpbare, grote onderwerpen die iedereen aangaan en in luttele pagina’s, dat is wat Judith Hermann als geen ander kan.
Nelleke Geel
Over deze auteur
Judith HermannJudith Hermann
Judith Hermann (1970, Berlijn) publiceerde in 1998 haar eerste bundel Zomerhuis, later, en maakte er nationaal en internationaal meteen furore mee. Haar werk is veelvuldig bekroond, met onder andere de Kleist-Preis, de Friedrich-Hölderlin-Preis, de Wilhelm Raabe-Literaturpreis, en de Deense Blixenprisen.
Meer over deze auteurIk zou graag teruggaan in de tijd
